Oefeningen na prostaat- en blaasoperatie

Na een radicale prostatectomie, een ingreep waarbij de prostaat verwijderd wordt, of na een radicale cystectomie (verwijderen blaas bij blaaskanker) is het mogelijk dat uw bekkenbodemspieren en de sluitspier nog onvoldoende in staat zijn om de blaas goed af te

sluiten. Dit geeft inspanningsincontinentie, ook wel stressincontinentie genoemd.

Bij stress-incontinentie treedt ongewild urineverlies op als gevolg van plotselinge drukverhoging in de buik, zoals bij opstaan, bukken, tillen, hoesten, niezen, lachen of sporten. De verhoogde buikdruk (waarbij ook verhoogde druk op de blaas) kan onvoldoende door de sluitspier van de blaas worden opgevangen en ongewild urineverlies is het gevolg.

Met oefeningen kunt u de bekkenbodemspieren trainen.

De bekkenbodemspieren

De bodem van het bekken bestaat uit lagen spieren en andere weefsels. Deze lagen vormen een hangmat vanaf het schaambeen aan de voorkant tot het stuitje aan de achterkant. De bekkenbodem van de man ondersteunt de buikinhoud met openingen voor de urethra (urinekanaal) en het rectum (endeldarm). Bij de vrouw is er nog een extra opening voor de vagina (geboortekanaal). De bekkenbodemspieren spelen zowel bij de man als vrouw een belangrijke rol bij blaas- en darmbeheersing. Naast de ondersteunende functie, zorgen de bekkenbodemspieren voor de sluitfunctie van blaas en darmen.

Onderlichaam vrouw
Vrouw
Onderlichaam man
Man

Anatomie van de urinewegen

De nieren voeren de urine af via de twee urineleiders. Deze monden uit in de blaas. De urineproductie per 24 uur is ongeveer 1 tot 1,5 liter vocht. De blaas, gelegen achter het schaambeen, is een holle spier. De blaas heeft als functie de urine op te slaan (reservoirfunctie) en de urine te lozen (ontledigingsfunctie). Tijdens de vullingsfase van de blaas is de blaasspier ontspannen om zich met urine te kunnen vullen, terwijl de bekkenbodemspieren aangespannen zijn. Als er een bepaald volume bereikt is, zo’n 200 ml, dan voelen we aandrang tot plassen. Dit gevoel verdwijnt na korte tijd. De blaas zal zich verder vullen totdat het gevoel te moeten plassen terugkomt. De blaas heeft aan de onderzijde de zogenaamde blaashals. Hierin liggen de spiergroepen die van belang zijn bij het “dichthouden” van de blaas, de binnenste sluitspier. Deze blaashals gaat over in de urinebuis, ofwel urethra. Deze voert de urine af naar buiten. De urinebuis loopt door de bekkenbodemspieren. Daar waar de plasbuis door de bekkenbodem heen gaat, bevindt zich de buitenste sluitspier. Bij het plassen ontspannen de bekkenbodemspieren en de blaas trekt zich samen en de urine loopt via de plasbuis naar buiten.

Urinewegen

Bij de man bevindt zich vlak onder de blaas de prostaat. Deze klier ligt rondom de urinebuis. Als op oudere leeftijd de prostaat in omvang gaat toenemen kan de passage van de urine belemmerd worden en moet de blaasspier hard werken om de urine te verwijderen.

Blaas man

Oefeningen

Hieronder volgen enkele oefeningen die u zelf kunt doen. U moet deze oefeningen niet overdrijven, vooral niet kort na de operatie. Het beste kunt u beginnen met 3 maal daags alle oefeningen 5 keer te doen. Dit kunt u dan langzaam uitbreiden.

Oefening 1

Deze oefening leert u het verschil te voelen tussen het aanspannen en ontspannen van de bekkenbodemspieren. Ga op uw rug liggen met opgetrokken knieën. Span de bekken-bodemspieren aan door net te doen alsof u de urine op moet houden, daarna de spieren loslaten, ontspannen. Probeer hierbij niet uw been-, bil- en buikspieren aan te spannen.

Oefening 2

Ga op uw rug liggen met opgetrokken knieën en leg de handen losjes op de buik. Tijdens het uitademen moeten de bekkenbodemspieren aanspannen. Na het uitademen probeert u deze spieren aangespannen te houden, terwijl u blijft in- en uitademen. Als u deze oefening eenmaal onder de knie hebt, kunt u deze ook zittend of staand oefenen tijdens uw dagelijkse activiteiten. Probeer eerst de bekkenbodemspieren 3 tellen aan te spannen en 3 tellen te ontspannen. Als dit goed gaat, probeert u de spieren 5 tellen aan te spannen en te ontspannen.

Belangrijk

Probeer als u naar het toilet gaat goed uit te plassen. Vaak gaat dit zittend het beste. Ga rechtop en ontspannen op het toilet zitten en laat uw voeten gespreid op de grond rusten. Probeer nu de bekkenbodemspieren goed te ontspannen. Neem de tijd om goed uit te plassen. Ontspannen plassen betekent ook plassen zonder duwen, dus zonder gebruik van buikpers. Voldoende drinken: 1,5 liter extra per 24 uur, bij voorkeur water. Koolzuurhoudende en cafeïnehoudende dranken vermijden: deze kunnen de blaas duidelijker actiever maken.

Herstel

Voorkom onnodige persmomenten op de buik en bekkenbodem door:

  • Door te ademen tijdens bukken, tillen en kracht zetten.
  • De last niet te ver van u af te tillen, maar houdt de last zo dicht mogelijk tegen u aan. Let hierbij ook op de stand van de voeten, zet ze in een licht V (tien voor twee).
  • Buig uw knieën en houd uw rug gestrekt.
  • Let op uw gewicht, overgewicht is een extra belasting van uw bekkenbodem.
  • Persen bij ontlasting voorkomen door een goede toilethouding.
  • Eet voldoende vezelrijke voeding en let op voldoende vochtopname.

Het is raadzaam om gedurende 6 weken na de operatie niet zwaar te tillen of activiteiten te verrichten die gepaard gaan met drukverhoging in de buik (zoals sporten, snel opstaan e.d.). Met wandelen kunt u direct starten. Rustig zwemmen is toegestaan vanaf 2 weken na ontslag. Fietsen mag na 6 weken. Lichaamsbeweging bevordert het herstel!

Vragen

Voor meer informatie of vragen hierover kunt u contact opnemen met de afdeling fysiotherapie in locatie De Honte: tel. 0115 -688626.